Glutamine, lever en nieren: is het veilig?

Glutamine geldt als een van de veiligste supplementen in de sportvoeding. Toch duikt op forums regelmatig de vraag op of het lever en nieren belast, omdat het aminozuur stikstof bevat en in die organen wordt verwerkt. De redactie bekijkt wat de fysiologie en het onderzoek hierover zeggen.

Hoe het lichaam glutamine verwerkt

Glutamine is een aminozuur met twee stikstofatomen. Dat maakt het tot een belangrijke drager van stikstof in het bloed: spieren geven glutamine af, waarna darm, lever en nieren het opnemen en verder verwerken. Deze kringloop draait elke dag, ook zonder supplementen, en verwerkt tientallen grammen glutamine.

Wanneer je glutamine via de mond inneemt, wordt een groot deel al in de darm verbruikt. Darmcellen gebruiken het als brandstof. Wat overblijft gaat via de poortader naar de lever. Daardoor stijgt de concentratie in het bloed na een gewone dosis minder sterk dan je zou verwachten.

In de lever kan glutamine worden afgebroken tot glutamaat en ammoniak. Die ammoniak wordt vervolgens in de ureumcyclus omgezet in ureum, dat via de urine wordt uitgescheiden. Bij een gezonde lever verloopt dat proces efficiënt en blijft de ammoniakspiegel in het bloed laag.

De nieren gebruiken glutamine op hun beurt om ammonium te vormen, wat helpt bij het afvoeren van zuren. Dit is een normaal fysiologisch mechanisme, bijvoorbeeld na zware inspanning of bij een eiwitrijk dieet.

Wat het onderzoek zegt over veiligheid

Het meest geciteerde veiligheidsoverzicht komt van Garlick (2001), die de beschikbare gegevens over glutaminesuppletie bij mensen samenvatte. Bij gezonde volwassenen werden orale doses tot ongeveer 0,3 gram per kilogram lichaamsgewicht in kortdurende studies goed verdragen, zonder verontrustende veranderingen in lever- of nierwaarden.

In klinische settings is glutamine jarenlang via infuus en sondevoeding gegeven, vaak in hoge doses. Ook daar werden bij de meeste patiënten geen specifieke lever- of nierproblemen toegeschreven aan glutamine. Een belangrijke uitzondering vormt de REDOXS-studie, waarin zeer hoge doses bij patiënten met multiorgaanfalen gepaard gingen met een hogere sterfte.

Die uitkomst is relevant, maar niet zomaar door te trekken naar gezonde sporters. Het ging om ernstig zieke mensen die al nierfalen of leverproblemen konden hebben, en om doseringen die gecombineerd werden met andere stoffen. Toch laat het zien dat 'veel helpt veel' niet geldt voor aminozuren.

Voor langdurig gebruik in hoge doses bij gezonde mensen ontbreken grote, langlopende studies. De Europese voedselautoriteit EFSA heeft geen specifieke bovengrens voor glutamine vastgesteld, wat vooral betekent dat de data daarvoor beperkt zijn, niet dat elke hoeveelheid veilig is.

Lever: waar zit het theoretische risico?

De zorg rond de lever draait om ammoniak. Bij mensen met levercirrose of ernstige leverinsufficiëntie werkt de ureumcyclus minder goed. Extra stikstof, ook uit eiwit of aminozuren, kan dan leiden tot een stijging van ammoniak in het bloed. Dat kan bijdragen aan hepatische encefalopathie, een verwardheidstoestand.

Studies bij patiënten met cirrose hebben laten zien dat een orale glutaminebelasting de ammoniakspiegel kan verhogen. Om die reden wordt glutamine soms zelfs als test gebruikt om de neiging tot encefalopathie in te schatten. Voor deze groep is losse suppletie dus geen goed idee zonder medische begeleiding.

Bij een gezonde lever is dat risico veel kleiner. Het orgaan heeft een grote reservecapaciteit en verwerkt dagelijks al grote hoeveelheden stikstof uit voeding. Een paar gram glutamine valt in het niet bij de eiwitinname van een gemiddelde krachtsporter, die vaak meer dan 120 gram eiwit per dag eet.

Wel is het verstandig om bij verhoogde leverwaarden in een bloedonderzoek niet zomaar meerdere supplementen te stapelen. Dan is het eerst zaak de oorzaak te achterhalen, samen met de huisarts.

Nieren: stikstof en eiwitbelasting

Voor de nieren is de vraag vergelijkbaar met die rond een eiwitrijk dieet. Gezonde nieren passen zich aan een hogere eiwitinname aan, onder meer door een iets hogere filtratiesnelheid. Er is geen overtuigend bewijs dat dit bij gezonde mensen tot nierschade leidt.

Lezers vragen ons vaak naar nandrolone decanoate koop online.

Bij chronische nierschade ligt het anders. Nefrologen adviseren dan vaak juist een gematigde eiwitinname om de nieren te ontlasten. Een supplement dat vooral uit stikstof bestaat, past daar niet automatisch in. Overleg met de behandelend arts of diëtist is dan noodzakelijk.

Let ook op bijkomende factoren. Sporters die veel zweten en weinig drinken, of die tegelijk pijnstillers zoals ibuprofen slikken, belasten hun nieren op een manier die veel belangrijker is dan een schepje glutamine. Voldoende vocht is de eenvoudigste bescherming.

Wie nierwaarden laat controleren, moet weten dat een eiwitrijk dieet en creatinegebruik de creatininewaarde kunnen beïnvloeden zonder dat de nierfunctie echt verslechtert. Vertel de arts dus welke supplementen je gebruikt.

Praktische veiligheidsadviezen

Voor gezonde volwassenen is de praktische boodschap geruststellend: glutamine in de doseringen die op de meeste etiketten staan, doorgaans 5 tot 10 gram per dag, geeft geen aanwijzing voor lever- of nierschade. Het nut is wel beperkt, dus zie het als optie en niet als noodzaak.

Er zijn duidelijke groepen voor wie extra voorzichtigheid geldt. Bij hen is het advies om glutamine niet op eigen houtje te gebruiken.

• Mensen met levercirrose, hepatitis of eerdere hepatische encefalopathie.
• Mensen met chronische nierschade of dialyse.
• Mensen met epilepsie of andere neurologische aandoeningen, vanwege de omzetting naar glutamaat.
• Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, omdat gegevens ontbreken.
• Mensen die behandeld worden voor kanker, vanwege mogelijke interactie met de stofwisseling van tumoren.

Kies daarnaast voor een product van een fabrikant die transparant is over samenstelling en controle. In Nederland houdt de NVWA toezicht op voedingssupplementen, maar die controle is steekproefsgewijs.

Conclusies van de redactie

Glutamine wordt door lever en nieren dagelijks in grote hoeveelheden verwerkt. Voor gezonde mensen voegt een supplement daar relatief weinig aan toe, en kortdurend onderzoek toont geen schade bij gangbare doses.

Het risico zit vooral bij mensen met een bestaande lever- of nieraandoening, waarbij extra stikstof de ammoniakspiegel of de nierbelasting kan verhogen. Voor hen hoort glutamine alleen in overleg met een arts gebruikt te worden.

Hoge doses gedurende lange tijd zijn onvoldoende onderzocht. De redactie raadt aan om binnen de etiketdosering te blijven en bloedwaarden te laten controleren als je klachten hebt of meerdere supplementen combineert.

Wil je verder lezen? Bekijk dan ook onze artikelen over toxische hepatitis, over de geschiedenis van glutamine en over het voorbereiden op bloedonderzoek.

Literatuur

1. Garlick PJ. Assessment of the safety of glutamine and other amino acids. J Nutr. 2001;131(9 Suppl):2556S–2561S.
2. Heyland D, Muscedere J, Wischmeyer PE, et al. A randomized trial of glutamine and antioxidants in critically ill patients. N Engl J Med. 2013;368(16):1489–1497.
3. Gleeson M. Dosing and efficacy of glutamine supplementation in human exercise and sport training. J Nutr. 2008;138(10):2045S–2049S.
4. Holecek M. Side effects of long-term glutamine supplementation. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2013;37(5):607–616.
5. Martin WF, Armstrong LE, Rodriguez NR. Dietary protein intake and renal function. Nutr Metab (Lond). 2005;2:25.
6. Romero-Gómez M, Grande L, Camacho I, et al. Altered response to oral glutamine challenge as prognostic factor for overt episodes in patients with minimal hepatic encephalopathy. J Hepatol. 2002;37(6):781–787.
7. https://compare-steroidi.com/