Voorbereiden op een DHT-bloedtest: regels voor een betrouwbare uitslag
Dihydrotestosteron, kortweg DHT, is het krachtigste natuurlijke androgeen in het lichaam. Een bloedtest naar DHT wordt aangevraagd bij vragen over haaruitval, prostaat, beharing of hormoonbehandeling. Omdat de waarde gevoelig is voor tijdstip, medicatie en meetmethode, loont een goede voorbereiding. De redactie zet de regels op een rij.
Wat is DHT en waarom wordt het gemeten?
DHT ontstaat uit testosteron onder invloed van het enzym 5-alfa-reductase. Dat gebeurt vooral in weefsels zoals de huid, haarzakjes en de prostaat. DHT bindt sterker aan de androgeenreceptor dan testosteron en is verantwoordelijk voor onder meer baardgroei, talgproductie en de groei van de prostaat.
Artsen vragen DHT niet routinematig aan. Meestal gebeurt het bij specifieke vragen: onbegrepen beharing of acne bij vrouwen, het evalueren van behandeling met 5-alfa-reductaseremmers, verdenking op een aangeboren enzymtekort, of bij mannen die testosterontherapie krijgen via gel.
Ook sporters zijn soms geïnteresseerd in hun DHT-waarde, bijvoorbeeld in verband met haaruitval. Belangrijk is dat één losse DHT-waarde weinig zegt zonder de context van testosteron, SHBG en klachten.
In Nederland wordt de test meestal via de huisarts, uroloog, dermatoloog of endocrinoloog aangevraagd. Sommige commerciële labs bieden hem ook rechtstreeks aan, maar de interpretatie hoort bij een arts.
Het juiste tijdstip en nuchter zijn
Net als testosteron volgt DHT een dag-nachtritme, met hogere waarden in de ochtend. Brambilla en collega's lieten zien dat geslachtshormonen bij mannen in de loop van de dag merkbaar dalen. Daarom wordt geadviseerd het bloed 's ochtends af te nemen, idealiter tussen 7 en 10 uur.
Nuchter zijn is voor DHT niet altijd strikt vereist, maar veel laboratoria adviseren het wel, vooral als tegelijk andere waarden zoals glucose of lipiden worden gemeten. Een maaltijd, met name een suikerrijke, kan testosteron tijdelijk iets verlagen. Vraag bij twijfel het lab om hun instructie.
Bij vrouwen speelt de fase van de menstruatiecyclus een rol. Voor androgeenonderzoek wordt vaak geadviseerd te prikken in de vroege folliculaire fase, ruwweg dag 2 tot 5 van de cyclus. Gebruik van de anticonceptiepil beïnvloedt SHBG en daarmee de interpretatie.
Plan de afname bij voorkeur op een gewone dag, niet na een nachtdienst of slecht geslapen nacht. Slaaptekort kan geslachtshormonen verlagen.
Training, voeding en leefstijl
Zware krachttraining veroorzaakt een kortdurende stijging van testosteron, gevolgd door een daling. Langdurige duurtraining kan juist een tijdelijke verlaging geven. Om dit te vermijden wordt aangeraden 24 tot 48 uur voor de bloedafname geen zware training te doen.
Ook alcohol beïnvloedt de hormoonhuishouding. Vermijd alcohol minimaal een dag voor de test. Een extreem calorietekort, zoals bij een strenge droogtrainingsfase, kan testosteron en daarmee DHT verlagen. Vermeld het aan de arts als je in zo'n fase zit.
- Laat het bloed 's ochtends afnemen.
- Kom bij voorkeur nuchter, tenzij het lab anders aangeeft.
- Geen zware training 24–48 uur vooraf.
- Geen alcohol de dag ervoor.
- Slaap normaal en vermijd extreme diëten rond de test.
- Neem een lijst van medicijnen en supplementen mee.
Herhaal bij een afwijkende uitslag de test onder dezelfde omstandigheden. Hormoonwaarden schommelen, en één meting kan toevallig hoog of laag uitvallen.
Medicijnen en supplementen die de uitslag beïnvloeden
De grootste invloed hebben 5-alfa-reductaseremmers. Finasteride verlaagt het DHT in het bloed fors, dutasteride nog sterker. Wie deze middelen gebruikt voor haaruitval of prostaatvergroting, moet dit altijd melden. Stop er nooit op eigen houtje mee voor een test.
Testosteronpreparaten verhogen DHT, waarbij gels en crèmes dat sterker doen dan injecties, omdat de huid veel 5-alfa-reductase bevat. Ook anabole steroïden en prohormonen kunnen de uitslag sterk verstoren. Eerlijk zijn tegenover de arts is essentieel voor een correcte interpretatie.
| Factor | Mogelijk effect op DHT | Advies |
|---|---|---|
| Finasteride / dutasteride | Sterke daling | Melden, niet zelf stoppen |
| Testosterongel | Stijging | Melden, tijdstip van aanbrengen noteren |
| Anticonceptiepil | Indirect via SHBG | Melden |
| Zware training | Tijdelijke schommeling | 24–48 uur rust |
| Hoge dosis biotine | Kan sommige immunoassays verstoren | Overleg; vaak 48 uur pauze geadviseerd |
Kruidensupplementen zoals zaagpalm worden aangeprezen als natuurlijke DHT-remmers. Het effect is veel zwakker dan van medicijnen, maar vermeld ook deze producten.
Hoge doses biotine, populair in haar- en nagelsupplementen, kunnen bepaalde laboratoriumtests verstoren. DHT wordt vaak met massaspectrometrie gemeten, waarbij dat minder speelt, maar voor de gelijktijdig gemeten hormonen kan het wel uitmaken.
De uitslag begrijpen
Referentiewaarden voor DHT verschillen per laboratorium, per meetmethode en tussen mannen en vrouwen. Kijk daarom altijd naar het referentiebereik dat op je eigen uitslag staat. Vergelijk geen waarden van verschillende labs zonder overleg.
De meetmethode is belangrijk. Vloeistofchromatografie met massaspectrometrie (LC-MS/MS) wordt als nauwkeuriger beschouwd voor geslachtssteroïden dan oudere immunoassays, vooral bij lage concentraties zoals bij vrouwen.
Een hoge DHT-waarde betekent niet automatisch dat er iets mis is, en een lage waarde evenmin. De arts beoordeelt de uitslag samen met testosteron, SHBG, eventueel LH en FSH, en de klachten.
Gebruik de uitslag nooit als aanleiding om zelf hormonen of remmers te gaan gebruiken. Dat kan bijwerkingen en andere problemen veroorzaken die zwaarder wegen dan het oorspronkelijke probleem.
Conclusies van de redactie
Een betrouwbare DHT-meting begint bij de voorbereiding: ochtendafname, bij voorkeur nuchter, geen zware training of alcohol vooraf en een normale nachtrust.
Medicijnen zoals finasteride, dutasteride en testosteronpreparaten hebben grote invloed op de uitslag. Meld alles wat je gebruikt, inclusief supplementen, en stop niet zelf met voorgeschreven middelen.
Interpreteer de waarde altijd met het referentiebereik van je eigen lab en samen met een arts, in combinatie met andere hormoonwaarden.
Gerelateerde onderwerpen: onze artikelen over de HbA1c-test, over pregnenolon en over de werking van turkesteron.
Literatuur
- Swerdloff RS, Dudley RE, Page ST, et al. Dihydrotestosterone: biochemistry, physiology, and clinical implications of elevated blood levels. Endocr Rev. 2017;38(3):220–254.
- Brambilla DJ, Matsumoto AM, Araujo AB, et al. The effect of diurnal variation on clinical measurement of serum testosterone and other sex hormone levels in men. J Clin Endocrinol Metab. 2009;94(3):907–913.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
- Handelsman DJ, Wartofsky L. Requirement for mass spectrometry sex steroid assays in the Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. J Clin Endocrinol Metab. 2013;98(10):3971–3973.
- Kraemer WJ, Ratamess NA. Hormonal responses and adaptations to resistance exercise and training. Sports Med. 2005;35(4):339–361.
- Roehrborn CG, Boyle P, Nickel JC, et al. Efficacy and safety of a dual inhibitor of 5-alpha-reductase types 1 and 2 (dutasteride) in men with benign prostatic hyperplasia. Urology. 2002;60(3):434–441.
