Pregnenolon voor sporters: wat zegt het bewijs?
Pregnenolon wordt online aangeprezen als "moederhormoon" dat energie, herstel en testosteron zou verbeteren. Voor sporters klinkt dat aantrekkelijk. Maar hoe sterk is het bewijs eigenlijk, en welke risico's horen erbij? De redactie bekeek de beschikbare studies en de regelgeving in Nederland en de EU.
Waarom sporters interesse hebben in pregnenolon
Pregnenolon is de eerste stap in de aanmaak van alle steroïdhormonen in het lichaam. Uit cholesterol wordt pregnenolon gevormd, waarna het verder kan worden omgezet in onder meer progesteron, cortisol, DHEA en uiteindelijk testosteron en oestrogenen. Die centrale positie voedt de gedachte dat extra pregnenolon 'meer van alles' zou opleveren.
In fitnesskringen wordt het vooral genoemd in verband met herstel, libido, energie en mentale scherpte. Daarnaast wordt het soms gebruikt door mensen die na het gebruik van anabole middelen hun hormoonbalans proberen te herstellen. Die toepassingen zijn echter niet gebaseerd op gericht sportonderzoek.
Het enthousiasme is deels terug te voeren op studies uit de jaren veertig, waarin pregnenolon werd getest bij piloten en fabrieksarbeiders om vermoeidheid tegen te gaan. Die studies waren klein en methodologisch niet te vergelijken met modern gecontroleerd onderzoek.
Daarna verdween pregnenolon decennialang naar de achtergrond, tot het in de jaren negentig in de Verenigde Staten als 'anti-aging'-supplement opnieuw op de markt kwam.
Bewijs voor spiermassa, kracht en testosteron
Er zijn, voor zover de redactie kon nagaan, geen goed opgezette gerandomiseerde studies die laten zien dat pregnenolon bij gezonde sporters spiermassa, kracht of prestaties verbetert. Dat is de belangrijkste conclusie van dit hele artikel.
De omzetting van pregnenolon naar testosteron is niet eenvoudig te sturen. Het lichaam reguleert steroïdproductie via enzymen en terugkoppeling vanuit hypothalamus en hypofyse. Extra pregnenolon kan in verschillende richtingen worden omgezet, afhankelijk van weefsel, geslacht en hormonale status.
Ervaringen met verwante hormoonvoorlopers zoals DHEA en androsteendion zijn leerzaam. Bij jonge mannen leverden die in studies geen meetbare winst in kracht of spiermassa op, terwijl oestrogeenspiegels wel konden stijgen. Er is geen reden om aan te nemen dat pregnenolon het beter doet.
| Beweerd effect | Kwaliteit van bewijs bij mensen | Oordeel redactie |
|---|---|---|
| Meer spiermassa of kracht | Geen gecontroleerde sportstudies | Niet aangetoond |
| Hoger testosteron | Niet consistent aangetoond | Niet aangetoond |
| Minder vermoeidheid | Oude, kleine studies uit de jaren 1940 | Zwak |
| Stemming en cognitie | Enkele kleine psychiatrische studies | Voorlopig, gemengd |
Kortom: wie pregnenolon gebruikt in de hoop op anabole effecten, baseert zich op theorie en anekdotes, niet op onderzoeksgegevens.
Stemming, stress en cognitie
Het interessantste onderzoek naar pregnenolon komt uit de psychiatrie. Pregnenolon en zijn sulfaatvorm werken als neurosteroïden: ze beïnvloeden receptoren in de hersenen, waaronder NMDA- en GABA-A-receptoren. Daardoor wordt een rol in geheugen, stemming en stressregulatie vermoed.
Marx en collega's (2009) onderzochten pregnenolon als aanvullende behandeling bij schizofrenie, met doseringen die werden opgebouwd tot 500 milligram per dag. Ze vonden aanwijzingen voor verbetering van negatieve symptomen, maar het ging om een kleine pilotstudie. Brown en collega's (2014) zagen in een studie bij bipolaire depressie een bescheiden verbetering van depressieve klachten.
Deze resultaten zijn niet te vertalen naar gezonde sporters. Het ging om patiënten met specifieke aandoeningen, onder medisch toezicht en in combinatie met andere behandelingen. Voor 'mentale scherpte' in de sportschool bestaat geen vergelijkbaar onderzoek.
Wel illustreert het onderzoek dat pregnenolon biologisch actief is in de hersenen. Dat betekent ook dat het niet zomaar een onschuldig voedingsmiddel is.
Status in Nederland, de EU en de sport
In de Verenigde Staten wordt pregnenolon als voedingssupplement verkocht. In Nederland en de meeste andere EU-landen ligt dat anders: hormonen en hormoonvoorlopers horen niet thuis in reguliere voedingssupplementen en vallen al snel onder de geneesmiddelenwetgeving. Producten die online uit het buitenland worden besteld, ontsnappen vaak aan controle.
Voor sporters is vooral de dopingstatus belangrijk. DHEA, een directe afgeleide van pregnenolon, staat met naam op de verboden lijst van het Wereld Anti-Doping Agentschap (WADA). Pregnenolon zelf kan onder de bepaling over stoffen met een vergelijkbare chemische structuur of biologische werking vallen. Bovendien kan gebruik het steroïdprofiel in urine beïnvloeden.
- Controleer bij elk hormoongerelateerd product de actuele status bij de Dopingautoriteit.
- Wees alert op supplementen die 'hormoonbalans' of 'testosteron' beloven.
- Producten uit onbekende bron kunnen andere steroïden bevatten dan op het etiket staat.
- Strict liability: de sporter is altijd zelf verantwoordelijk voor wat in zijn lichaam wordt aangetroffen.
Ook buiten de georganiseerde sport is de juridische context relevant: zonder medische indicatie en recept is gebruik van hormonale middelen een risico dat volledig bij de gebruiker ligt.
Risico's en bijwerkingen
Omdat pregnenolon in verschillende hormonen kan worden omgezet, zijn de mogelijke bijwerkingen divers. Gemeld worden onder andere acne, hoofdpijn, slapeloosheid, prikkelbaarheid en hartkloppingen. Bij vrouwen kunnen menstruatiestoornissen en androgene effecten optreden.
Er is bezorgdheid bij mensen met hormoongevoelige aandoeningen, zoals borst-, prostaat- of baarmoederkanker, omdat omzetting naar geslachtshormonen theoretisch de groei zou kunnen beïnvloeden. Ook bij epilepsie, psychiatrische aandoeningen en gebruik van hormonale medicatie is voorzichtigheid geboden.
Langetermijnveiligheid is nauwelijks onderzocht. Producten van wisselende kwaliteit maken het risico groter, omdat de werkelijke hoeveelheid werkzame stof kan afwijken van het etiket.
Wie klachten heeft die passen bij een hormoontekort, zoals aanhoudende vermoeidheid of verminderd libido, doet er beter aan bloed te laten onderzoeken dan zelf te experimenteren.
Conclusies van de redactie
Pregnenolon is een biologisch belangrijke stof, maar het bewijs voor voordelen bij sporters ontbreekt. Er zijn geen gecontroleerde studies die verbeteringen in spiermassa, kracht of testosteron aantonen.
Het meest overtuigende onderzoek betreft stemming en cognitie bij psychiatrische patiënten, en ook dat is voorlopig. Die resultaten zijn niet zomaar toepasbaar op gezonde mensen.
Vanwege de hormonale werking, de onduidelijke juridische status in de EU en het dopingrisico raadt de redactie gebruik zonder medische begeleiding af.
Wil je meer weten? Lees dan ons basisartikel over wat pregnenolon is en hoe het werkt, onze gids voor de DHT-bloedtest en het artikel over turkesteron en slaap.
Literatuur
- Marx CE, Keefe RS, Buchanan RW, et al. Proof-of-concept trial with the neurosteroid pregnenolone targeting cognitive and negative symptoms in schizophrenia. Neuropsychopharmacology. 2009;34(8):1885–1903.
- Brown ES, Park J, Marx CE, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of pregnenolone for bipolar depression. Neuropsychopharmacology. 2014;39(12):2867–2873.
- Miller WL, Auchus RJ. The molecular biology, biochemistry, and physiology of human steroidogenesis and its disorders. Endocr Rev. 2011;32(1):81–151.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- King DS, Sharp RL, Vukovich MD, et al. Effect of oral androstenedione on serum testosterone and adaptations to resistance training in young men: a randomized controlled trial. JAMA. 1999;281(21):2020–2028.
- World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; jaarlijks bijgewerkt.
