Voorbereiden op de HbA1c-test: zo krijg je een betrouwbare uitslag

HbA1c, ook wel geglyceerd hemoglobine genoemd, geeft een beeld van je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee à drie maanden. Het is de standaardtest om diabetes op te sporen en te volgen. In tegenstelling tot veel andere bloedtesten hoef je er weinig voor te doen, maar er zijn wel valkuilen die vooral voor sporters relevant zijn.

Wat meet HbA1c precies?

Hemoglobine is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Glucose in het bloed hecht zich langzaam en blijvend aan hemoglobine. Hoe hoger de gemiddelde bloedsuiker, hoe groter het percentage hemoglobine waaraan glucose vastzit. Dat percentage, of in Nederland de hoeveelheid in millimol per mol, is het HbA1c.

Omdat rode bloedcellen gemiddeld ongeveer 120 dagen leven, weerspiegelt HbA1c de bloedsuiker over de laatste twee à drie maanden. De meest recente weken tellen daarbij het zwaarst mee. Dat maakt de test minder gevoelig voor een enkele uitschieter dan een losse glucosemeting.

In Nederland wordt HbA1c uitgedrukt in mmol/mol volgens de internationale IFCC-standaard. In veel buitenlandse bronnen en apps zie je nog procenten. Beide eenheden zijn om te rekenen, maar vergelijk ze niet direct met elkaar.

Nathan en collega's (2008) toonden aan dat HbA1c goed samenhangt met de gemiddelde glucose, gemeten met continue sensoren. Daardoor kan een HbA1c-waarde worden vertaald naar een geschatte gemiddelde bloedsuiker.

Hoe bereid je je voor?

Het goede nieuws: voor HbA1c hoef je niet nuchter te zijn. Wat je die ochtend eet, heeft vrijwel geen invloed op de uitslag. Wel worden vaak andere waarden tegelijk gemeten, zoals nuchtere glucose of cholesterol. Volg in dat geval de instructies voor die tests.

• Vraag na of er andere bepalingen meelopen waarvoor je nuchter moet zijn.
• Neem je gewone medicatie in, tenzij de arts iets anders zegt.
• Meld recente bloedingen, bloeddonatie of een bloedtransfusie.
• Vermeld een bekende bloedarmoede, nierziekte of hemoglobinevariant.
• Geef aan als je zwanger bent of intensief aan duursport doet.

Het tijdstip van de afname maakt voor HbA1c nauwelijks uit. Toch is het handig om de test op een vast moment te laten doen als je hem regelmatig herhaalt, zeker als andere waarden tegelijk worden bepaald.

Verander vlak voor de test je leefstijl niet drastisch om 'goed te scoren'. Dat heeft weinig zin, omdat HbA1c maanden terugkijkt, en je verliest daarmee juist het eerlijke beeld van je normale situatie.

Herhaal een afwijkende uitslag zoals de arts adviseert. Voor de diagnose diabetes wordt bij mensen zonder duidelijke klachten meestal een tweede meting gedaan ter bevestiging.

Factoren die de uitslag kunnen vertekenen

HbA1c is betrouwbaar zolang de levensduur van rode bloedcellen normaal is. Alles wat die levensduur verkort of verlengt, verandert de uitslag zonder dat de bloedsuiker anders is. Een systematische review van English en collega's (2015) liet zien dat met name ijzertekort het HbA1c kan verhogen.

Hemoglobinevarianten komen in Nederland vaker voor bij mensen met roots in onder meer het Middellandse Zeegebied, Afrika, Suriname en Azië. Laboratoria gebruiken methoden die met sommige varianten rekening houden, maar het is belangrijk dat de arts ervan weet.

Bij twijfel over de betrouwbaarheid kan de arts andere metingen gebruiken, zoals een nuchtere glucose, een glucosetolerantietest of fructosamine.

Bijzondere aandachtspunten voor sporters

Bij intensieve duursporters kan de omzet van rode bloedcellen hoger zijn, onder meer door mechanische afbraak bij het hardlopen ('footstrike-hemolyse'). Daardoor zijn rode bloedcellen gemiddeld jonger, wat het HbA1c iets kan verlagen. Het effect is meestal klein, maar kan bij grensgevallen uitmaken.

Aan de andere kant komt ijzertekort juist vaak voor bij duursporters, vooral bij vrouwen en vegetariërs. Dat kan het HbA1c verhogen. De twee effecten kunnen elkaar dus deels opheffen of juist versterken. Laat bij twijfel ook ferritine en een bloedbeeld bepalen.

Krachtsporters die hormonale middelen gebruiken, kunnen een verhoogd aantal rode bloedcellen hebben. Ook dat beïnvloedt de dynamiek van de rode bloedcellen. Daarnaast kunnen sommige middelen de insulinegevoeligheid veranderen. Wees dus volledig open tegen de arts.

Voor sporters met diabetes type 1 of 2 is HbA1c een belangrijk instrument, maar het zegt niets over schommelingen gedurende de dag. Hypo's na training en pieken na koolhydraatrijke herstelmaaltijden middelen elkaar in het HbA1c uit. Een glucosesensor geeft dan aanvullend inzicht.

De uitslag interpreteren

De Wereldgezondheidsorganisatie en de Nederlandse huisartsenrichtlijn hanteren een HbA1c van 48 mmol/mol of hoger als grens voor de diagnose diabetes, mits bevestigd. Waarden daaronder maar boven het normale bereik wijzen op een verhoogd risico, vaak 'prediabetes' genoemd. Je laboratorium vermeldt het eigen referentiebereik.

Een uitslag in het verhoogde gebied is geen reden tot paniek, maar wel een kans. Juist in die fase hebben gewichtsverlies, beweging en voedingsaanpassingen een groot effect op het risico om diabetes te krijgen.

Gebruik HbA1c niet als enige maat voor je metabole gezondheid. Bloeddruk, cholesterol, middelomtrek en familiegeschiedenis horen bij het totaalplaatje.

Bespreek de uitslag altijd met de huisarts, zeker als je supplementen of middelen gebruikt die de bloedsuiker kunnen beïnvloeden.

Conclusies van de redactie

HbA1c weerspiegelt de gemiddelde bloedsuiker over twee à drie maanden en vraagt weinig voorbereiding: nuchter zijn is niet nodig, tenzij andere tests tegelijk worden gedaan.

De grootste valkuilen liggen bij factoren die de levensduur van rode bloedcellen veranderen: ijzertekort, bloedverlies, hemolyse, hemoglobinevarianten en zwangerschap. Voor duursporters en gebruikers van hormonale middelen verdient dit extra aandacht.

Laat een afwijkende waarde bevestigen en interpreteer de uitslag samen met de arts, in de context van andere metingen en je persoonlijke situatie.

Lees verder in onze gids voor de DHT-bloedtest, ons artikel over toxische hepatitis en de uitleg over het berekenen van macronutriënten.

Literatuur

1. World Health Organization. Use of glycated haemoglobin (HbA1c) in the diagnosis of diabetes mellitus: abbreviated report of a WHO consultation. Geneva: WHO; 2011.
2. International Expert Committee. International Expert Committee report on the role of the A1C assay in the diagnosis of diabetes. Diabetes Care. 2009;32(7):1327–1334.
3. Nathan DM, Kuenen J, Borg R, et al. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008;31(8):1473–1478.
4. English E, Idris I, Smith G, et al. The effect of anaemia and abnormalities of erythrocyte indices on HbA1c analysis: a systematic review. Diabetologia. 2015;58(7):1409–1421.
5. Sacks DB, Arnold M, Bakris GL, et al. Guidelines and recommendations for laboratory analysis in the diagnosis and management of diabetes mellitus. Clin Chem. 2011;57(6):e1–e47.
6. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. Utrecht: NHG; 2018.